S— İstihsan : Bu, açık (zâhir) kıyasm hükmünü bırakıp buna aııhaiıf olan başka bir hükmü kabul etmektir. Bu, ya zâhir kıya-bazı cûz’i meselelere elverişli olmadığı ortaya çıktığı için. b€iş-İpa dr lüetin armştınlmasıyla olur ve bu yeni illete göre hüküm ver-«gizi i Cha/1) kıyas» denir, ya da zahir kıyas, bir nass’la çatı-bu naaa sebebiyle terkedilir. Çünkü kıyaısla amel etmek nctös aman dur. Yahut da kıyas, icma' veya örfe aykırı için bırakılır; icmâ, ve örf ile amel edilir.
Bu, aslında bir hüccet olup her hangi bir asırda-ûctnhıdlerm bir hüküm üzerinde fikir birliğine veurmalandır. ]jinlar, ıcmâ’ın hüccet olduğunda birleştikleri halde, sahâbilerden mkı aauiarda mevcut olup olmadığında İhtilâfa düşmüşlerdir. Mi Ahmad b Hanbel, sahâbilerden sonraki asırlarda icmâ'm amininçünkü fakihlerin bir hüküm üzerinde görüş
I) Ebu Hanife’nin fıkhında ticarî ruh ve düşüncenin tesiri kendisini açıkça göstermektedir. O, Islâm’m ticaretle ilgili akid esas-lannı incelerken, ticari işlerde sağlam bir melekesi olan, ticaret örf ve teâmülünü iyi bilen, insanların ticari muamelelerini yakından tanıyan, Kitab ve Sünnet gibi şeriatın nassTanyla insanların benimsediği teamüller arasında ahenk kuran bir tâcir gibi davranmıştır. Bu husus, Ebu Hanife’nin metodunda iki şekilde meydana çıkar .
a) Ebu Hanife, örfü. şer’İ bir prensip olarak kabul etmiş ve yerme göre bunu kıyasa tercih etmiştir. Ticarî örf, ticaretin esas prensibini teşkil eden ve tâcirler arasında yaygm hale gelmiş olan bir teâmüidür.
b) O, istihsanı kabul etmiştir. Istihsanın esası da, fıkhi kıyasm tatbikinin kötü bir neticeye, yaiıut maslahat veya ticârî örfle çatışan bir muâmeleye sebebiyet verdiğini kabul edip kıyası bırakcu-ak. şer’I bir nassa bağlı olan maslahata veya insanlar arasmdaki örf ve teâmûJe göre hüküm vermektir.
Istihsan konusunda fakihlerin en kuvvetlisi İmam Ebu Hanife idi. İmam Muhammed’in anlattıığna göre, Ebu Hanîfe’nin talebeleri kendisiyle kıyas üzerinde tartışırlardı. Fakat o, istihsan yapıyorum deyince, hiç kimse ona yetişemezdi.
Ebu Hanife'nin selem, mur&baha, tevliye, vadia” ve şirket gibi ticâr! akillerdeki görüşleri, öteki fakihlerin görüşlerine nisbeten çok saj^lam ve çok incedir. Bu türlü akitlerin hükümlerini ilk defa açıklayan odur.
İmam Ebu Hanlfe, bu ticâri akitlerde şu dört hususu şart koşardı :
1— Malın bedelini tam olarak hilmek ve bu konuda münazaaya sebep olacak bilinmeyen hususlarm ortadan kalkması. Çünkü, şeriatta akitlerin es£tsı, malı ve bedelini tam olarak bilmektir. Tâ ki burada bir aldatma veya aldanma bulunmasın ve her hangi bir husumet dogjmasın. Akit zamanı bu hususların bilinmesi; ileride çıka cak, insanlar arasındaki sevgiyi ortadan kaldıracak ve onların ara lannda verilmesi gereken hükmü zorlaştıracak birçok husumetlerin önüne geçmiş olur.
2— Faizden, hattâ faiz ihtimali bulunan akitlerden son derecede sakınmak. Çünkü bütün çeşitleriyle faiz. İslâm nazarında en kötü ve haram olan bir şeydir. Pygarmber (S A V.) şöyle buyurmuştur: «Bir dirhemlik faiz yemek, otuzüç defa zina etmekten daha kötüdür. Haramla beslenen bir vücut ateşte yanmaya lâyıktır.
İçinde faiz bulunan her akit bâtıldır. Faiz bulunma ihtimali olan akitler de bâtıldır. Çünkü, bu suretle zarara sürükleyen yollar kapatılmış. başkalarına ait malların haksız yere yenmesi önlenmiş olmaktadır.
3— Nass bulunmayan ticâri akitlerde örfe başvurmak. Bu gibi hallerde örfün kabul ettiği hususlara riayet edilir, örfçe tanınmayan hususlar da terkedilir.
4— Ticari akitlerde asıl olan emaneti korumaktır. (*) Esasen Islâmi akitlerin, hattâ amellerin hepsinde emanet asildir. Murabaha. tevliye ve benzeri akitlerde fıkhI esas emanettir. Çünkü müşteri, yemin veya herhangi bir beyyine (belge, tanık) olmaksızın ilk fiatı bildirirken satıcıya emniyet etmektedir. O halde bu emanetin korunmeısı ve kötüye kullanılmaması gerekir.
İşte bu esaslar, İmam Ebu Hanife’den intikal eden ticari akit-
(23)Selem, pmrs peşin mal veresiye olmsk üzere yspıljuı bir aldttir. Meselâ, tarLsdmld pamuğun yetişmeden önce parası ödenerek satın alınması böy-ledir. Yalnız, burada faiz gayesinin güdülmemiş olması şarttır. Muraba-ha. malın yüzde beş veya yüzde on kârla; Tevliye, malın alış fiatma; Vadia da, malın alış fiatmdan daha
bütün fer’i fıkıh meselelerinde delmez prensiplerdir.
Bunlar. Ebu Hanife’nin takvA ve dinî eğilimi, ticari bilgi ve tecrübeleri ve «metoduna bağlı olan genel prensiplerle bcığdaşmaktadır.
II) Ebu Hanîfe’nin fıkhmın bAriz vasıflarından İkincisi, şahsi hürriyeti himaye edişidir, demiştik. O, fıkhında Akıl (akıllı) ve reşid olduğu müddetçe insanın tasarruf iradesine son derecede saygı gösterir. Akıl bir insanın şabsi tasarruflarına hiç kimsenin karışmasına müsamaha göstermez. Dinin emrini ihlAl etmedikçe, ne toplum ne de her hangi bir idareci, şahsm kendisine ait işlerine karışamaz. Şahıs. dini bir emri ihlAl ederse o zaman buna müdahale etmek gerekir. Bu. şahsın özel hayatında istediği gibi yaşameısına veya malını istediği şekilde kullanmctsına müdahale olmayıp, nizamı korumak için dini bir vazifedir.
Medeni milletlerin eski ve yeni bütün nizamları, insanları ıslâh etmek için iki kısma ayrılır:
a)Toplumculuğun hâkim olduğu yönelime bağlı nizam : Burada, şahsın bütün tetsarrufları toplumla yakmdan ilgili veya devletin kontrolü altındadır. Bunu, günümüzdeki bazı nizamlarda olduğu gibi, tarihe karışmış bir takım nizamlarda da görmekteyiz.
b)Şahsın iradesini geliştirerek, onu olgunlaştırıp iyiliğe yöneltme ve sonra da ona tam olarak hürriyet verme cihetine giden nizam: Bu nizam içerisinde şahıs; kendisini kötülükten koruyacak, fesad’dan uzaklaştıracak ahlâki ve dini bağlarla mukayyettir.
İmam Ebu Hanîfe, bu ikinci nizam şekline meyletmiştir. Onun bu temayülü, âkile ve bâliğa bir kadının evlenme hususunda velâ-yetinin kendi elinde olduğunu ileri sürüşünde, maTûh (bunak), sefih ve borçlunun hacredilmesini reddedişinde açıkça görülmektedir. Vâkfın lüzumunu (yani vâkıfın vakfından geri dönememesini) mülkiyet hürriyetine engel sayması ve mülk sâhibinin mülkünde, hayatta olduğu müddetçe, istediği gibi tasarruf edebileceğini ileri sürüşü de bu temayülüne bağlıdır. Burada biz, bunlara kısaca dokunmak istiyoruz.
Akile bir kadm kendisini evlendirebilir t Fakihler, hür ve baliği bir kadını istemediği biriyle evlenmeye hiç kimsenin zorlama hakkına sahib olmadığında ittifak etmişlerdir. Ancak İmam Şafii’-mn Akile ve bAliga olsa dahi, bAkireyi velisinin evlenmeye icbar ede-bıJaceğme cevaz verdiği rivayet edilir. Fakat burada. ŞAfii'ye diğer imamlar katılmazlar.
Akile ve bAliğa bir kadmı istemediği biriyle evlenmeye hiç kimdim zorlama hakkı olmadığmda ittifak eden fakihler, Ebu Hanifo ^ şu noktada ihtilâfa düşmüşlerdir
velisi zorla evlendiremez; fakat o. velisi istemezse kendi kendisini de evlendiremez. Onun evlenme akdi yapma yetkisi yoktur Velîsi, onun evleneceği şahsı seçmeye katılma hakkına sahip olduğu gribi, evlenme akdini de bizzat velisi yapacaktır. İşte fakihlerin büyük çoğunluğu (Cumhur-i FukahÂ’) bu görüştedir. Kişilik hürriyetini ön pl4na alan İmam Ebu Hanife ise. onlara muhalefet etmekte ve bu noktada kendi görüşünü yalnız başma savunmaktadır. Talebesi Ebu TusuTun bu hususta ona katıldığı rivayet edilir. Diğer bir rivayete ^öre ise. onun da hocasını bu meselede yalnız bırakıp öteki fakıhle
katıldığı söylenir.
I Ebu Hanife'nın bu görüşünde tek başına İsrar edişi, onun kişi ik hürriyetine verdiği büyük değeri gösterir Burada o, hür ve âkil 3ir insan üzerinde, onun bir maslahatı bulunmadıkça, velayet sabit almayacağını kabul eder. Maslahat bulunmayınca velayete lüzum noktur. Çünkü velâyet, hürriyeti kayıt altına almakta ve zedelemek edir Hürriyetin kayıt altına alınması, ancak daha büyük bir zara İl önlemek için caiz olur.
I Daha sonra Ebu Hanife şöyle söyler: Böyle bir kadının malı izerinde kendisinin tam olarak velâyet hakkı vardır. O halde ken-ı kendisini evlendirmede de»velâyeti tamamen kendisine aittir. Ebu lanife’ye göre delikanlı erkek ve kız arasında evlenme hususunda şiUik vardır. Erkek delikanlı nasıl evlenme konusunda tam bir ve kyet hakkına sahipse, delikanh kız da bu konuda tam bir velâyet akkına sahiptir.
Fakat. Ebu Hanife bu konuda, kadının evleneceği erkeği seçme-B yanılabileceğini de düşünüyor. Eğer o, eşini seçerken yanılırsa, munda meydana gelecek haysiyet kinci netice bütün ailesini rende edecektir. Diğer fakihler, işte bu noktayı gözönûne almakta ve j yüzden, kadının ancak velisinin nzasıyla evlenebileceğini söy-mektedirler. Burada Ebu Hanife, söz konusu olan haysiyet kinci ırumun meydana gelmesini nasıl önlüyor? veya bunun önlenme-içın nasıl bir tedbir alıyor? Ebu Hanife, kadına kendisini evlendır-9 hürriyetini tanırken ailesinin şeref ve haysiyetini korumak için şöyle br tedbir alıyor: Kadınm âilesine denk (küfüv) bir kimse evlenmesi şarttır. Böyle bir kadın, kendisine ve âilesine denk ol-lyan birisiyle evlenmeyi tercih ederse ve velîsi de buna muvâfa-t etmezse, Ebu Hanife'den rivayet edilen en sahih kavle göre, bu dû evlenme akdi fâsid'tir.
İmam Ebu Hanife ile diğer fakihler arasmdaki bu konuyla ilgili ilAf şöyle özetlenebilir. Fakihlerin büyük çoğunluğu, kadın kötü eş seçer ve âilesinin şerefini aşağı düşürür korkusuyla ona ken
başına evlenme hürriyeti tanımamaktadırlar. Ebu Harüfe'ya gö-^ ise. insan hürriyetinin kayıt altına alınması, bizzat büyük bir za Meydana ^elip gelmıyecegi ihtım€Üden ibaret olan bir zara-
önlemek için, kişinin hürriyetini elinden almak fipbi daha büyUk oır zarara sebep olunamaz. Ona hürriyeti tam olarak verilir, ancak Q fiilen kötü bir eş seçerse evlenme akdi fasid olur. Böyleco Ebu Hafife hem kadının hürriyetini, hem de âile veya velisinin şerefini korumuş olur.
Akıl bir insan hacr edilemez Ebu Hanlfe, sefihi do ma'tûhu da fıacr etmez (*) Ona göre kişi bulûğa ermekle âkil sayılır. İsterse sefih olsun isterse olmasın O. müstakil bir şahsiyete sahip insandır, pır kimse sefihlik ederek malım israf etse veya ma*tûh olduğu için jnalını işletmesini bilmese de, onun hacri cihetine gidilemez. Çün-Ku ona müdâhale etmek kimsenin hakkı değildir. O. başkasına zarar vermedikçe istediği gibi hareket edebilir. Böylesinin hacr edilerek malını istediği gibi kullanmasından alıkonulmasında bir maslahat da yoktur. Çünkü hacr, onun şerefim rencide etmek ve hattâ, insanlığını yoketmektir. İnsanm mal ve mülkünde istediği gibi müstakil olarak tasarruf etmesi, güzel tasamıflannm neticesinde iyilik görmesi, kötü tasarruflarının neticesinde de zarara uğraması, onun sırf insan olduğu için sahip bulunduğu insanlık şeref ve haysiyetinin iktizâsıdır. Hürriyetin savunucusu "olan İmam A’zam’a göre hacr. malın boşa sarfedilmesinden daha büyük bir zarardır. Zira hür bir insan için hacr edilmek, mallarının yok olmasından daha çok elem ve ıztırap vericidir.
Bir kimse, sefih ve matuh insanların hacr edilmesinde toplumun maslahatı da vardır diyemez. Çünkü toplumun maslahatı, malların üretici ellere intikalindedir. Onları, çalıştıramıyan kimselerin zimmetinde tutmakta ve başkalarını onlara bekçi yapmakta bir maslahat yoktur. O halde toplumun maslahatı, malların uyuşuk ellerden çıkıp çalışan ellere geçmesindedir. Mal, beceriksiz ve onu tutamıyan bir ele geçerse o zaman, onu işletecek ve muhafaza edecek başka ellere bırakmak gerekir. îmam Ebu Hanife «Ben, 25 yaşına ulaşmış bir insanı hacr etmekten hayâ ederim», derdi. îşte bu, büyük İmamın insanlığa ve şahsî hürriyete gösterdiği saygının bir delili ve insan için tanıdığı yüksek şerefin bir nişanesidir.
Sefih, israfçı yani mahnı yerli yersiz saçıp sa^Tiran kimsedir. Mâtûh. bunak yani akıl ve şuuru tam olarak yerinde dejplse de, deli de olmayan kimse-îlir. Hacr; delilik, çocukluk vb. sebeplerden ötürü kişinin kavli ta^ sorruftan yani akit, sözleşme fdbi tasarruf hakkından mahrum edilmesidir. Çeviren.
Mısır mahkemelerindeki tecrübeler isbat etmiştir ki; sefih ve matuhun hacr’i için açılan dâvalarla mal sahibinin maslahatı korunmak istenmemekte, ancak bununla kişiye işkence etmek, onun iyilik yapmasını engellemek istenmektedir. Bu dâvaların asıl sebebi, bazı mirasçılcmn kendi menfaatlannı teminat altına almak endişesidir Halbuki İslâm hukukçularına göre hacr, mirasçılann korunması için değildir. Çünkü, mal sahibi yaşctdığı müddetçe onların ne mal üzerinde, ne de mal sahibi üzerinde hiç bir hak ve selâhiyetleri yoktur.
Borçlu Hacr edilmez ve hiç kimse malındaki tasarruf hakkından alıkonamaz ı İmam Ebu Hanife, nasıl sefih ve matuhu hacr etmiyorsa aynı şekilde borçlu (medin) kimseyi de hacr etmez ve malın daki tasarruf yetkisini kısıtlamaz. İsterse borçlan malının tamamını a^mış olsun. O, ancak borçluyu borcunu ödemek üzere takip, hapis ve bedeni olarak icbar etmek cihetine gider. Zira, borcunu ödemekten kaçınan kimse alacaklıya zulmetmektedir. Peygamberimiz; «İmkânı olduğu halde borcunu sallayan kimse cezayı haketmekte-dlr* buyurmuştur. Fakat, borçlunun tasarruf iradesi, akit ve sözleşme hakkı elinden alınamaz. İslâm hukukçularının büyük çoğunluğu, Ebu Hanife’nin ileri sürdüğü bedeni cezalan kabul etmeî:I 1 eıaber, borçlunun malı üzerindeki kavil tasarrufunu da elinden almaktadır. O, borcunu ödemedikçe mülkünde tasarruf edemez. Borcu malının tamammı aşmasa dahi, malı cebren satılarak borcu ödenir.
İmam Ebu Hanife ise, fıkhmda, insanın iradesini elinden alıp onun malında başkasımn kavil tasarrufunun geçerli oluşunu kabul etmemektedir. Ona göre mülkiyetle hürriyet birbirinden ayrılmaz. Mülkiyetin bulunduğu yerde tas«rruf hürriyeti de bulunur. Ve aslâ bunlar birbirinden ayrılmaz. İmam A’zam, böylesine, daima hürriyetten yana olmuştur.
Ebu Hanife, insanın mülkündeki tasarruf hürriyetini o derecede korur ki. mahkemenin dahi bu hürriyete müdâhale etmesini ve onu kayıt altına almasını kabul etmez. însanm kendi mülkündeki tasarrufu başkasına zarar verecek olursa, o zaman bu, şuurlu dinî bir vicdana havale edilir. Çünkü bu gibi şeylere mahkemece yapılan müdâhaleler dedia çok husûmet ve çekişmelere, dinî duyguların zayıflamasına sebep olur. İnsanın dinî duygusu zayıfladıktcm sonra bunu elde ettiği maddî şeyler telâfi edemez. Beri yandan, dinî sağlam bir duygu, hertürlü tecavüz ve çekişmeyi tek başma önlemeye kâfidir. Bir insan kendi maslahatımn, komşusunun maslahatıyla ortak oluşunun şuuruna sahip olursa, daima ona iyilik etmeyi düşünür. Bunların arasına mahkeme yoluyla bir müdâhale yapılırsa
müşterek maslahat duygusu zayıflar. İsteyerek ve hürriyet içerisinde yardımlaşmanın yerini düşmanlık alır. Ebu Hanife. insanların muamelelerinde dine bağlı müsamahak&r hürriyeti, müsamaha ruhundan yoksun ve zorlayıcı kazÂI hükümlere daima tercih eder.
FUvayet edildiğine göre; bir kişi, Ebu Hanife’yo fireüp komşusunun evinde kendisinin duvarına yakın bir yerde kuyu kazdığından şıkAyetlenmiş ve bu kuyunun devamlı kullanılması sebebiyle kendi duvarının zarar göreceğini söylemiştir. îmam A'zam da ona; git komşuna söyle, demiştir. Şikâyetçi şahıs da; ona söyledim dinlemedi, demiştir Bunun üzerine Ebu Hanîfe ona; öyleyse git, sen de evinin dahilinde onun kuyusunun karşısma bir lâğım çukuru kaz, diye söylemiştir. Adam da, Ebu Hanîfe’nin dediğini yapmıştır. Tabîatiyle çukurun pis suyu komşusunun kuyusuna sızmaya başlayınca o, bunun üzerine kendi kuyusunu kapatmak zorunda kalmıştır. îşte Ebu Hanife nin bu tavsiyesi, komşular arasmda yardımlaşma duygusunun gelişmesini hedef tutmaktadır.
Ebu Hanife, insanın mülkündeki tasarruf hürriyetini korumak maksadıyladır ki vakfm lûzumu*na (yani vakfın, vâkıfın hayatında kesinlik ifade etmesine) cevaz vermemiştir. îmam A’zam’a göre vakfın lüzumu, mal sahibinin kendi mülkünde tasarruf hakkını engellemektedir. Ona göre tasarruf hakkı olmayan bir mal sahibi düşünülemez. Vakfın, vâkıfın mülkiyetinden çıkmış olduğunu da Ebu Hanife kabul etmez. Çünkü vâkıfın mülkiyetinden çıkan vakıf mal, sahipsiz kalmaktadır. İşte böyle bir şeyin mülkiyet vasfı ortadan kalkmaktadır. Vakfın, Allah’m mülkü olduğunu söylemek de Ebu Hanife’yi tatmin etmez. Çünkü bu. kuru bir lâftan ibarettir. Zira aslında, her şey Allah’m mülküdür. Dilimizdeki mülkiyet mefhumu, bir malın AUcıh’a nisbet edilmesiyle değil, insana nisbet edilmesiyle açıklanır Ancak Ebu Hanîfe, böyle bir vakfın cami için yapıldığı takdirde kesinleşebileceğini düşünür. Zira cami Allah’a ibadet için ayrılmış bir yer olup mülkiyeti sadece Allah’a izafe edilir; başka birine izafe edilemez.
İmam Ebu Hanife, başlı başına bir kitap telif etmemiştir. An cak ona birtakım küçük risaleler nisbet edilmektedir. el-Fıkhu’l-Ek-ber, el-Allm ve*l-Müteallim, 132 H. yılmda ölen talebesi Osman el-Bettl’ye yazdığı risale ile Kaderiyye görüşlerini reddetmek için kaleme aldığı risale bunlar arasındadır. Bu risalelerin hepsi kelâm ilmine» öğüt ve nasihata dairdir. İmam A’zam, fıkha dair bir eser yazmamıştır. Onun fıkhî görüşlerini, ictihad ve fetvalarını nakleden ve bir araya toplayan talebeleridir.Ebu Hanife’nin fıkhmı ve İlmî çalışmalarını unutulmaktan kur-tarcm kıymetli talebeleri arasmda, bilhassa, iki isme laslamaktayız. Bunlara, Islâmın fıkıh tarihinde, İmam A’zam’la uzun zaman arkadaşlık ettikleri, ondan ayrılmadıkları ve hocalarmın kurmuş olduğu fıkıh ekolünü yaşattıkları için «sâhibeyn» (iki arkadaş veya iki talebe) adı verilmektedir.
İşte bunleu:xlan birincisi Yakub b. İbrahim el Ensârî (öl. 182 H.) 3İup -Ebu Yusuf» diye bilinir ki, ogiu Yusuf ile kûnyelenmiştir. İmam Ebu Yusuf. İmam Ebu Hanife öldükten sonra 32 yıl daha yaşamıştır. Ebu Yusufun yazmış olduğu ve Ebu Hanîfe’nin görüş ve rivayetlerini de içine alan önemli eserleri şunlardır.*
1— Kitab*ul-Asâr t Bu eseri, Ebu Yusuf un oğlu Yusuf baba-tmdajı. o da Ebu Hanîfe'den rivayet etmiştir. Bu eserdeki senedler, Ibu Hanife’den sonra Hz. Peygamber’e, bir sahabîye veya Ebu Ha-Lİfe'nin rivayetini benimsediği bir tabiiye dayanır. Aynı zamanda lu eserde o, Irak fakihlerinden bir çok tabiîlerin fetvâlannı topla-ııştır. Bu eser, Ebu Hanîfe’nin istinbat metoduna bağlı olan bir fı-ıh mecmuası duruumnda olup İmam Ebu Hanîfe’nin istinbat ve ic-had’daki mevkiini göstermektedir.
Hanefi mezhebi istinbat ve tahric sayesinde son derecede geliş-liştir. Bu mezhebin gelişerek yayılmasmı sağlıyan Amiller şu üç ok tada toplcmabllir:
1 — îmeım Ebu Hanîfe’nin talebeleri pek çoktu. Bunlar, onun Drûşlerini yaymak, fıkhmm dayandığı esetslan açıklamak hususun-» çok gayret göstermişlerdir. Pek az meselede hocalarına muhale-t etmişlerse de umumî olarak onun görüşlerine uymuşlardır. İster Kalanna uysunleu* isterse muhalefet etsinler, onun dayandığı deleri açıklamayı ihmal etmemişlerdir. Aynı zamanda Ebu Hanîfe’-n görüşlerine dayanarak birçok fer’î meseleleri ele alıp incelemiş-- ve bu meselelerin dayeuıdığı kıyaslan açıklamışlardır.
2— İmam Ebu Hanife’nin talebelerinden sonra gelen ve bu jzhebe bağlı olan fakihler, hükümlerin illetlerini ortaya koymaya bunları gelecek asırlarda meydana çıkacak olan meselelere tat-[ etmeye çok önem vermişlerdir. Bunlar, mezhebin fer’î meselede dayandığı hükümlerin illetlerini tesbit edip ortaya çıkardıkt€tn ıra birbirine benzeyen bütün meseleleri genel kaideler altında lamışlardır. Böylece, çeşitli furû’ meselelerini içine aJan külli kai-ve nazariyeler koyarak, mezhebi sistemleştirmişlerdir.
3— Hanefî Mezhebi, çeşitli örfleri bulunan birçok ülkelere yanıştır Bu ülkelerde yeni hükümler çıkarmayı gerektiren bir çok
olaylar meydana gelmiş ve bu sırada Abb4af devlelinin resmi mezhebi olmak sıfatıyla Hanefi Mezhebi, bu meseleleri halletmek mecburiyetinde kalmıştır. İşte Hanefi Mezhebi. Abbâsİ Devletinin resmi mezhebi olarak beşyüz seneden fazla IslAm ülkelerinde tatbik edilmiştir. HArûn er-Reşld, Ebu Yusufu Ba£;dad kadısı olarak tAyin et* miştir. Aynı zamanda Ebu Yusuf. Bs^ıkadı (KAdı’l-Kudât) lık makamında olup bütün vilAyetlerln kadıları onun emriyle tAyin ediliyor du. Ebu Yusuf, tabii olarak ancak Hanefi Mezhebini benimseyen fakihleri kadı tAyin ediyordu. Bu suretle Hanefi mezhebi büyük bir yayılma imkAnına kavuşmuştur.
Şüphesiz, çeşitli örfler istinbat işini geliştirmiştir. Bilhassa Hanefi mezhebine göre, hakkında nass bulunmayan meselelerde ve is-tinbatın kıyasa dayandığı yerlerde örf, istinbat esaslarından birini teşkil eder.replika samsung s5 sundu.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder